Avrupa Parlamentosu’nun (AP) 58 üyesi, Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’e gönderdikleri mektupta Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) ABD yaptırımlarından korunması için mevcut tüm araçların acilen devreye alınmasını istedi. Politico’nun ulaştığı mektuba göre çağrı, 15-16 Ekim’de Brüksel’de yapılacak AB zirvesi öncesinde geldi.
Kimler öncülük etti?
Mektuba AP Ekonomik ve Parasal İşler Komitesi Başkanı, Sosyalistler ve Demokratlar Grubu üyesi Aurore Lalucq ile Avrupa Halk Partisi Grubu’ndan Hollandalı parlamenter Dirk Gotink öncülük etti. 58 milletvekili, Komisyonun Washington yönetimine karşı net bir tutum almasını talep etti. Haberler.com’un AA kaynaklı aktarımına göre imzacılar yaptırımları “yabancı bir gücün, AB topraklarındaki bir kuruma, Birliğin kendi finansal sistemini kullanarak saldırısı” olarak niteledi.
Engelleme Tüzüğü talebi
Milletvekilleri, AB şirketlerinin ABD yaptırımlarına uymasını engelleyecek “Engelleme Tüzüğü”nün (Blocking Statute) devreye alınmasını istedi. Mektupta bu korumanın, yaptırımlara ilişkin 180 günlük geçiş süresinin sona ermesiyle uygulanması çağrısı da yer aldı. Amaç, UCM ile iş yapan Avrupa bankaları, hukuk büroları ve hizmet sağlayıcılarının ABD yaptırım riski nedeniyle Mahkeme’den uzaklaşmasını önlemek.
ABD’nin UCM’ye yaptırım hattı
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, UCM’nin eski yargıçlarından Güney Afrikalı hukukçu Navi Pillay’ın 2026 Nobel Barış Ödülü’nü kazanmasının ardından Mahkemeye yaptırım uygulama kararını duyurmuştu. Rubio, ABD’nin UCM tarafından Amerikalıların yargılanmasına izin vermeyeceğini belirterek “Ya UCM tehditlerine son verecek ya da biz UCM’yi ortadan kaldıracağız” demişti. Washington yönetimi ağustosta UCM Başkanı Tomoko Akane’nin de aralarında bulunduğu yargıç ve savcılara yaptırım uygulamıştı.
Netanyahu kararının gölgesi
UCM, Kasım 2024’te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri çıkarmış, ABD bu karara sert tepki göstermişti. Avrupa’da ise Mahkeme’nin bağımsızlığının korunması, uluslararası hukukun işlerliği açısından sembolik bir sınav olarak görülüyor. AP mektubu, bu gerilimin AB kurumlarını doğrudan muhatap aldığı yeni bir aşamaya işaret ediyor.
Zirve öncesi siyasi baskı
15-16 Ekim zirvesi öncesinde gelen çağrı, üye ülkeler ve Komisyon üzerinde siyasi baskı oluşturmayı hedefliyor. Engelleme Tüzüğü’nün fiilen işletilmesi teknik ve hukuki tartışmaları da beraberinde getirecek; ancak imzacılar zamanın daraldığını ve “acil” adım gerektiğini savunuyor.
Engelleme Tüzüğü nasıl işler?
AB’nin Engelleme Tüzüğü, üçüncü ülkelerin Avrupa şirketlerine yönelik “ikincil yaptırımlarını” tanımamayı ve bu yaptırımlara uymayı belirli koşullarda yasaklamayı öngören bir araç. Pratikte bankalar ve hizmet sağlayıcılar için uyum riski taşıdığı için nadiren tam kapasiteyle kullanılır. AP’li milletvekillerinin talebi, UCM örneğinde bu aracın siyasi iradeyle yeniden gündeme getirilmesi anlamına geliyor.
Avrupa’da hukuk ve jeopolitik gerilim
UCM’nin bağımsızlığı tartışması, yalnızca Lahey’deki bir mahkemeyi değil; uluslararası ceza hukukunun yaptırım gücü olup olmadığını da sorgulatıyor. ABD’nin yaptırım dili ile Avrupa’nın “kural temelli düzen” söylemi çatıştığında, Brüksel’in hangi araçları seçeceği hem hukuki hem siyasi bir tercih. 58 imzacının mektubu, bu tercihi zirve masasına taşımayı hedefliyor.
Özetle
- 58 AP üyesi von der Leyen’e UCM’yi ABD yaptırımlarına karşı koruma mektubu gönderdi.
- Engelleme Tüzüğü’nün 180 günlük geçiş sonrası devreye alınması istendi.
- Çağrı, 15-16 Ekim AB zirvesi öncesine denk geldi.
- ABD, Rubio’nun açıklamaları ve ağustos yaptırımlarıyla UCM’ye baskıyı sürdürmüştü.
