Dünyaca ünlü fizikçi Stephen Hawking’in de yıllarca mücadele ettiği ALS hastalığına karşı Türkiye’den umut veren bir çalışma geliyor. Anadolu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Kimya Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Belgin Sever, hastalıkta sinir hücrelerine zarar veren bozuk proteinin oluşumunu engelleyecek yeni bir ilaç geliştirmek için kolları sıvadı. Sever’in projesi, L’Oréal Vakfı ile UNESCO iş birliğinde yürütülen “Bilim Kadınları İçin” programında desteğe layık görüldü.
ALS nasıl bir hastalık?
Amyotrofik lateral skleroz (ALS), hareketi kontrol eden motor sinir hücrelerinin zaman içinde hasar görmesiyle ilerleyen bir hastalık. Kaslarda güçsüzlükle başlayan tablo, ilerleyen aşamalarda konuşma, yutma ve nefes almayı sağlayan kasları kontrol eden sinir hücrelerini de etkileyebiliyor. Hastalığın kesin nedeni hâlâ bilinmiyor. Vakaların yaklaşık yüzde 10’unun ailesel, yüzde 90’ının ise çevresel faktörlere bağlı olarak ortaya çıktığı kabul ediliyor.
Dünya genelinde yaklaşık 250 bin ALS hastası bulunduğu tahmin ediliyor. Nadir görülen bir hastalık olduğu için kullanılabilen ilaç sayısı oldukça az ve tedavi çalışmaları da sınırlı ölçüde yürütülüyor. Bu nedenle her yeni araştırma, hastalar ve aileleri için büyük önem taşıyor.
Japonya’dan Türkiye’ye uzanan araştırma
Doç. Dr. Sever, Japonya Bilimi Teşvik Derneği (JSPS) bursuyla gittiği Japonya’da ALS üzerine çalışmaya karar verdi. Oradaki laboratuvarda halihazırda kullanılan bir ilacın etkisini artıracak formüller üzerinde çalışan Sever, edindiği bilgi ve tecrübeyi Türkiye’ye taşıdı. Japonya’daki üniversiteyle bilgi alışverişinin sürdüğünü belirten Sever, projenin birçok üniversitenin yer alacağı çok merkezli bir çalışmaya dönüşeceğini söyledi.
Çalışmanın mantığını anlatan Sever, hücreler normal çalışırken bazı zararlı moleküllerin oluşabildiğini, bunların fazlalaştığında hücreye zarar verdiğini ifade etti. ALS’de de hücrelerde mutant SOD1 proteininin biriktiğini vurgulayan Sever, mevcut bir ilacın yapısından yola çıkarak bu proteini hedefleyen yeni moleküller tasarlayacaklarını aktardı.
Yüz molekül bilgisayarda taranacak
Araştırmanın ilk aşamasında bilgisayar destekli yöntemlerle yaklaşık 100 molekülün hedef proteine bağlanma özellikleri incelenecek. En umut verici adaylar daha sonra laboratuvarda sentezlenecek. Son aşamada ise bu moleküllerin sinir hücrelerindeki antioksidan etkileri ve zararlı protein birikimini önleme potansiyelleri araştırılacak.
5 binden fazla kadın bilim insanına destek
Bu yıl Türkiye’de 24’üncüsü düzenlenen “Bilim Kadınları İçin” programı, bugüne kadar dünya genelinde 5 binden fazla kadın bilim insanını destekledi. Programın Uluslararası Mükemmellik Ödülü’ne layık görülen 142 bilim insanından 7’si daha sonra Nobel Ödülü kazandı. L’Oréal, Türkiye’de desteklediği bilim kadını sayısını 132’ye çıkardı. Doç. Dr. Sever’in araştırması, ALS’nin mekanizmalarını anlamaya yönelik küresel çabaya Türkiye’den yapılan önemli katkılardan biri olarak öne çıkıyor.
Özetle
- Anadolu Üniversitesi’nden Doç. Dr. Belgin Sever, ALS için yeni ilaç molekülleri tasarlıyor.
- Hedef, sinir hücrelerinde biriken zararlı mutant SOD1 proteini; yaklaşık 100 molekül bilgisayarda taranacak.
- Proje, L’Oréal–UNESCO “Bilim Kadınları İçin” programında desteğe layık görüldü.
- Dünyada yaklaşık 250 bin ALS hastası bulunuyor.
