Akaryakıt pompasında benzin ile motorin arasındaki fark giderek açılıyor. Türkiye Gazetesi’nin haberine göre benzinin litre fiyatı iki gün içinde toplamda yaklaşık 7,62 lira geriledi, ancak motorinde benzer bir indirim görülmedi. Dizel yakıtın neden pahalı kalmaya devam ettiği sorusu, araç sahiplerinin gündeminde ilk sıraya yerleşti.
Pompada güncel tablo
22 Ekim itibarıyla İstanbul Avrupa Yakası’nda benzinin litresi 76,22 liradan, motorinin litresi ise 96,75 liradan satılıyor. Brent petrolün varil fiyatı da 110,50 dolar dolaylarında seyrediyor. Yani iki yakıt arasındaki fark litre başına 20 lirayı aşmış durumda.
1. Rafineri marjları rekor seviyede
Dizeldeki pahalılığın başlıca nedeni, ham petrol ile rafine ürünler arasındaki fiyat farkını ifade eden ve “crack spread” olarak bilinen rafineri marjlarının olağanüstü yükselmesi. JP Morgan’ın değerlendirmesine göre ABD ham petrolünün varili 95 dolar civarındayken dizel fiyatları, ham petrolün varilinin 160 dolar olduğu bir piyasada görülebilecek düzeye çıktı. Bu karşılaştırma, dizelin ham petrole kıyasla ne kadar pahalandığını açıkça gösteriyor.
2. Küresel üretim kayıpları
Küresel rafineri sistemindeki üretim kayıpları, ham petrol ile rafine ürün fiyatları arasındaki makasın açılmasında belirleyici rol oynuyor. JP Morgan’a göre dünya genelinde rafinerilerde işlenen ham petrol miktarı ikinci çeyrekte günlük yaklaşık 78 milyon varile düştü. Bu rakam, mevsim ortalamasının yaklaşık 6 milyon varil, geçen yılın aynı döneminin ise 8 milyon varil gerisinde kaldı.
3. Rusya, Orta Doğu ve Çin etkisi
Rusya’da rafineri üretimi yıllık bazda yüzde 34 azalarak günlük 3,3 milyon varile indi. Orta Doğu’daki işleme hacmi de yüzde 23 düşüşle günlük 7 milyon varilin altına geriledi. Çin’in rafine ürün ihracatını askıya alması ise küresel arz açığını daha da büyüttü.
4. Sıkışıklık 2027’ye uzayabilir
Morgan Stanley, savaş kaynaklı aksamalar hafiflese bile petrol ürünleri piyasasının 2027’nin ortasına kadar sıkı kalabileceği uyarısında bulundu. Kurumun analistlerine göre gelecek yılın ikinci çeyreğine kadar planlı rafineri bakımları nedeniyle günlük 3,4 milyon varillik işleme kapasitesi devre dışı kalabilir. Bu rakamın normal seviyenin yaklaşık 2,5 katı olabileceği belirtiliyor.
Pompa fiyatı nasıl belirleniyor?
Türkiye’de pompa fiyatları yalnızca Brent petrole göre oluşmuyor. Hesaplamada Akdeniz piyasasındaki benzin ve motorin fiyatları, döviz kuru, vergiler ve dağıtım maliyetleri birlikte dikkate alınıyor. Bu nedenle ham petrol ucuzlasa bile motorinin uluslararası ürün fiyatı yüksek kaldıkça pompada aynı oranda indirim yapılamayabiliyor.
Motorinde düşüş için ne gerekiyor?
Sektör kaynaklarına göre kalıcı bir indirim için Brent’in yanı sıra uluslararası dizel fiyatlarının ve rafineri marjlarının da gerilemesi şart. Uzmanlar küresel rafineri üretiminin toparlanmasını, Rusya ve Orta Doğu’dan ihracatın artmasını, Çin’in yeniden arza katkı vermesini ve jeopolitik risklerin azalmasını kritik görüyor. Rusya’nın dizel ihracatını artırması arzı destekleyebilir, ancak rafineri hasarları, lojistik sorunlar ve sınırlı kapasite nedeniyle fiyatların kısa vadede hızla düşmesi beklenmiyor.
