Norveç Nobel Komitesi, 2026 Nobel Barış Ödülü’nü Güney Afrikalı hukukçu Navanethem “Navi” Pillay’a verdi. Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) eski yargıcı olan 85 yaşındaki Pillay, barışı ve uluslararası hukuku geliştirmeye yönelik çalışmaları nedeniyle ödüle layık görüldü.
Komite: Yargıçlar ve hukuk kurumları baskı altında
Kararı Oslo’da kamuoyuna duyuran Norveç Nobel Komitesi Başkanı Jørgen Watne Frydnes, Pillay’ın barışın sağlanması ve uluslararası hukukun güçlendirilmesi yolundaki emeğinin altını çizdi. Komite, açıklamasında dünyada savaş ve çatışmaların arttığı, yargıçların ve uluslararası hukuk kurumlarının siyasi saldırıların hedefi olduğu bir dönemden geçildiğini hatırlattı.
Komiteye göre uluslararası hukuk, anlaşmazlıkların güç ya da şiddete başvurulmadan çözülmesinde belirleyici bir rol oynuyor. Açıklamada bu sistemin yalnızca çatışmaları önlemek için değil, savaş suçlarının hesabını sormak ve mağdurların adalete erişmesini sağlamak için de gerekli olduğu vurgulandı. Komite, kalıcı barışın uluslararası hukuka bağlılık olmadan sağlanamayacağını; savaş suçlularının yargılandığı ve mağdurların adalet bulabildiği bir hukuk düzeninin barış içinde bir dünyanın temel koşullarından biri olduğunu kaydetti.
Nobel Komitesi’nin resmi duyurusunda ayrıca Pillay’ın savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımın yargılanmasında kilit bir rol üstlendiği, devletleri ve liderleri hesap vermeye zorladığı ifade edildi.
Durban’dan uluslararası mahkemelere
Pillay, 23 Eylül 1941’de Güney Afrika’nın Durban kentinde dünyaya geldi. Komitenin açıklamasına göre apartheid döneminde Hint Tamil kökenli bir ailede büyüdü. Natal Üniversitesi’nde eğitim gören Pillay, 1960’lı yıllarda avukatlığa başladı ve 1967’de Natal bölgesinde kendi hukuk bürosunu açan ilk kadınlardan biri oldu. Nobel Komitesi, Pillay’ın meslek hayatının ilk yıllarında apartheid rejimine karşı mücadele eden Nelson Mandela ve diğer isimlerin savunmasında yer aldığını da hatırlattı. Pillay daha sonra ABD’deki Harvard Hukuk Fakültesi’nde yüksek lisans ve doktorasını tamamladı.
1995’te Güney Afrika Yüksek Mahkemesi’ne atanan Pillay, bu mahkemenin beyaz olmayan ilk kadın yargıcı oldu. Ardından Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde yargıç olarak görev yaptı ve mahkemenin başkanlığını üstlendi.
Akayesu davası: Hukuk tarihinde bir dönüm noktası
Pillay’ın Ruanda mahkemesindeki görevi sırasında yer aldığı Akayesu davası, uluslararası hukukun dönüm noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Mahkeme bu davada, tecavüz ve cinsel şiddetin belirli koşullar altında soykırım eylemi ve insanlığa karşı suç sayılabileceğine hükmetti. Nobel Komitesi, Pillay’ın bu kararda önemli bir etkisi olduğunu; aynı davada bir sanığın ilk kez yalnızca propaganda yaymaya dayanarak soykırıma kışkırtmakla suçlandığını da vurguladı.
Lahey’den Cenevre’ye uzanan kariyer
Pillay, 2003-2008 yılları arasında Lahey’deki Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Temyiz Dairesi’nde yargıçlık yaptı. 2008-2014 döneminde ise Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri olarak görev yaptı. 2021-2025 yılları arasında BM’nin İşgal Altındaki Filistin Toprakları’na ilişkin bağımsız uluslararası soruşturma komisyonuna başkanlık eden Pillay, Uluslararası Adalet Divanı’nda Gambiya’nın Myanmar’a karşı açtığı Rohingya soykırımı davasında da görev aldı.
Ödül 10 Aralık’ta Oslo’da verilecek
12 milyon İsveç kronu, yani yaklaşık 1,2 milyon dolar değerindeki Nobel Barış Ödülü, ödüllerin kurucusu İsveçli Alfred Nobel’in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık’ta Oslo’da Pillay’a takdim edilecek. Uluslararası basına yansıyan bilgilere göre komite, bu yılki ödül için 287 aday arasından seçim yaptı.
