Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani, devrik Esed rejimi döneminden kalan kimyasal silah programının tüm boyutlarıyla ortaya çıkarılması için çalışmaların sürdüğünü belirterek, ağustos ayında 42 kimyasal hava bombasının imha edildiğini açıkladı. Şeybani’ye göre bu işlem, 2014’ten bu yana Suriye topraklarında doğrulanmış ilk imha operasyonu oldu.
Şam’da OPCW ile kritik görüşme
Şeybani, Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW) Genel Direktörü Sabine Dallafior ile başkent Şam’daki Tişrin Sarayı’nda bir araya geldi ve görüşmenin ardından ortak basın toplantısı düzenledi. Bakan, görüşmede Suriye’nin kimyasal silah dosyasının nihai olarak kapatılmasına yönelik bir yol haritasının ele alındığını söyledi.
Şeybani, bu kapsamda tesislerin belirlenmesi, açık bir takvim oluşturulması ve şeffaf kriterlerin benimsenmesi üzerinde durulduğunu aktardı. Ortak plan taslağının, önümüzdeki ay yapılacak Taraf Devletler Konferansı’na kadar örgütün Teknik Sekretaryası ile birlikte olgunlaştırılması hedefleniyor.
Gizlenen tesisler beyanlara eklendi
Suriye’nin haziran ayında önceki rejimden devralınan beyanları düzeltmek için harekete geçtiğini hatırlatan Şeybani, devrik rejimin gizlediği bir üretim tesisi, iki depolama tesisi ve çeşitli mühimmatın resmi beyanlara eklendiğini belirtti. Ağustos ayında OPCW gözetiminde beyan edilmiş 42 kimyasal hava bombası imha edildi.
Bakan, Suriye’nin 9 Temmuz’da OPCW bünyesindeki tüm hak ve ayrıcalıklarını yeniden kazandığını hatırlatarak bunu, üye ülkelerin benzeri görülmemiş uzlaşısıyla desteklenen tarihi bir dönüm noktası olarak nitelendirdi.
18 şüpheli tutuklu
Kimyasal silah dosyasının kapatılmasının, mağdurların haklarının teslim edilmesi ve adaletin sağlanmasıyla doğrudan bağlantılı olduğunu vurgulayan Şeybani, bu suçlara karıştığından şüphelenilen 18 kişinin tutuklu bulunduğunu açıkladı. Bakan, mayınlar, hasar görmüş tesisler ve eski rejimin gizlediği ya da imha ettiği kayıtlar nedeniyle saha çalışmalarının zorlu koşullarda yürütüldüğünü de ekledi.
İsrail’e Süveyda suçlaması
Bölgesel gelişmelere de değinen Şeybani, İsrail’in Suriye’de istikrarı bozmaya çalıştığını savundu. Bakan, İsrail’i Süveyda’daki hukuk dışı silahlı gruplara silah ve para sağlamakla suçladı. ABD’nin yaklaşık bir buçuk yıldır arabuluculuk yaptığı müzakere sürecine bağlı olduklarını belirten Şeybani, 1974 tarihli ayrılma anlaşmasına dönülmesi ve BM Ateşkes Gözlem Gücü UNDOF’un bu anlaşmayı uygulamasına imkan tanınması çağrısında bulundu.
Kimyasal dosyanın geçmişi
Suriye, 2013’te Şam’ın Guta bölgesinde yaşanan kimyasal saldırının ardından Kimyasal Silahlar Sözleşmesi’ne katılmış, beyan edilen stoklar 2014’te ülke dışına çıkarılarak imha edilmişti. Ancak OPCW, sonraki yıllarda Esed yönetiminin beyanlarında ciddi boşluklar ve tutarsızlıklar bulunduğunu defalarca raporlamıştı. Aralık 2024’te rejimin devrilmesinin ardından yeni yönetim, dosyanın tamamen kapatılması için örgütle iş birliğini artırdı.
Uluslararası kamuoyu, Suriye’nin kimyasal silah dosyasının kapatılmasını hem bölgesel güvenlik hem de savaş döneminde yaşanan saldırıların hesabının sorulması açısından kritik bir adım olarak görüyor. Kasım ayındaki Taraf Devletler Konferansı’nda sunulacak planın, sürecin takvimini belirlemesi bekleniyor.
Özetle
- Ağustosta OPCW gözetiminde 42 kimyasal hava bombası imha edildi.
- Bu, 2014’ten bu yana Suriye’de doğrulanan ilk imha işlemi.
- Gizlenen bir üretim tesisi ve iki depolama tesisi beyanlara eklendi.
- Kimyasal silah suçlarından şüpheli 18 kişi tutuklu.
- Şeybani, İsrail’i Süveyda’daki silahlı grupları desteklemekle suçladı.
